رد کردن لینک ها

گل افشانی

در مرکز شهر سبزوار درست به موازات یکی از پرترددترین معابر ترافیکی، شهروندان سبزواری در معبر گل افشانی در میان گرد و خاک و گل و لای تردد می­کنند.

حکایت گل افشانی بیش از یک دهه است چالشی در شهرسازی سبزوار محسوب می شود، گاهی مساله مسکوت می­ماند و زمانی دامنه حاشیه هایش به خارج از شهر کشیده می شود. طی یک سال گذشته گل افشانی به دلیل حاشیه های پررنگی که داشته تبدیل به یکی از مسائل روز شهری شده است.

بعنوان مقدمه ای در طرح مساله گل افشانی باید گفت تغییر دیدگاههای برنامه ­ریزان کلان کشور همواره باعث ایجاد و تشدید مشکلات سطوح خرد می شود. با آنکه بیش از 70 سال از عمر نظام برنامه ریزی کشور می­گذرد اما همچنان برنامه­ ریزی­ها منفصل، مقطعی، کوتاه مدت و بدون آینده نگری و مطالعات دقیق است. از این رو طراحی شهری نیز متاثر از برنامه ریزی های کلان کشور است.

طراحی شهرها براساس طرح های جامع و تفصیلی است که برای هر شهر تهیه می شود و در بازه زمانی 10 ساله مورد بازنگری قرار می گیرد. هر چه این طرح ها با دقت بیشتری تهیه شود و نواقص کمتری داشته باشند میزان دستیابی به شهر مطلوب بیشتر و مشکلات شهرسازی کمتر است و برعکس (آسیب شناسی طرح های جامع و تفصیلی شهری را به آینده موکول می کنیم).

در تهیه طرح تفصیلی دو طرح بعنوان اساس و مبنا قرار می گیرد، ابتدا طرح تفصیلی گذشته شهر و بعد از آن طرح جامع. پس از آن نیز مشاور با برداشت وضع موجود، بررسی و مطالعاتی که در رابطه با کمبودها، نیازمندیها و آینده نگری شهر انجام میدهد اقدام به تهیه طرح تفصیلی می نماید.

شهر سبزوار دارای دو طرح تفصیلی مصوب است: طرح سال 1358 و طرح سال 1384. آخرین طرح جامع مصوب شهر سبزوار طرح جامع سال 1391 است.

گل افشانی در طرح های تفصیلی:

در طرح تفصیلی سال 1358محور گل افشانی بعنوان یک معبر 20 متری لحاظ شده است که دو خیابان سهراب و بیهق را به هم پیوند می دهد.

در طرح تفصیلی سال 1384، گل افشانی بعنوان یک معبر در بافت قدیم شهر بدون تعریض در نظر گرفته می شود. یعنی محور 20 متری طرح 58 منتفی است.

در اینجا تغییر نگرش در برنامه ریزیها که سطور فوق به آن اشاره شد، در سطح یک محله به صورت تغییر عرض معبر خود را نشان می دهد.

براساس تغییر رویکردهای برنامه ریزی از دیدگاههای صرفا کالبدی و عمرانی در برنامه های توسعه کشور، در برنامه سوم توسعه دیدگاههای فرهنگی و اجتماعی نمود بیشتری می­یابد، از این رو در طرح تفصیلی 84، متاثر از این رویکرد کلان  توجه به ملاحظات تاریخی، حفظ ارزشهای تاریخی و تاکید بر هویت محله ای بیشتر مورد توجه قرار می گیرد، بنابراین ارزش این محور که در وسط محله قرار گرفته است باید بعنوان یک نقش محلی باقی بماند و بافت محله ای را برهم نزند.

طرح تفصیلی سال 1384 پس از تایید کمیسیون ماده 5 استان و شورای عالی شهرسازی و معماری ابلاغ میگردد. اما مشکل این است که مدیریت شهری این طرح را قابل اجرا نمی داند. زیرا در محدوده بافت قدیم پاسخگویی های متعددی از سال 1358 تا 1384 صورت گرفته و عملا شهر تحولاتی زیادی طی این 28 سال داشته است. بنابراین در سال 1385 شورای شهر که همان طرح تفصیلی را امضا کرده است (در آینده صحبت خواهیم کرد)، مصوبه ای دارد مبنی بر اینکه در محدوده بافت قدیم پاسخگویی مطابق طرح 58 و خارج از این محدوده، پاسخگویی مطابق با طرح تفصیلی 84 خواهد بود.

پس از آن مصوبه مذکور ملاک عمل پاسخگویی شهرداری به شهروندان قرار می گیرد. طبق این مصوبه پاسخگویی به مالکین گل افشانی نیز براساس طرح 58 صورت می گیرد.

در سال 1387 بازگشایی و تعریض در محور کل افشانی به محل اختلاف محلی تبدیل می شود، عدم انطباق طرح 84 با طرح 58 و مصوبه سال 85 شورای شهر، حقوقی که برای مالکین ایجاد شده است و از سویی مالکینی که خواستار اجرای طرح 84 هستند، چالش محلی و شهری را به کمیسیون ماده 5 استان می کشاند. در این سال رای کمیسیون ماده 5 مبنی بر تثبیت وضع موجود و الزام به تهیه طرح ظرف مدت 4 ماه صادر می گردد.

وضع موجود معبر با عرض متغیر از 8 متر تا 20 متر تثبیت می شود و علی رغم مطالعات چند جلدی در باب گل افشانی هیچ گونه طرحی مصوب نمی گردد.

در کش و قوس تغییر دیدگاههای برنامه ریزی و تاثیر آن بر طرح تفصیلی شهری، ناهماهنگی های اداری، عدم وجود طرح مصوب ویژه گل افشانی، عدم ابلاغ به موقع و الزام آور ضوابط بافت تاریخی شهر سبزوار، عدم نظارت بر اجرای ضوابط بافت تاریخی و …، ساخت و سازهای گل افشانی مانند سایر نقاط شهر انجام میشود و این امر سبب نابسامانی هایی در نماسازی، ارتفاع سازی، تخریب مساکن تاریخی و …، می گردد و به این ترتیب کل افشانی تبدیل به ترکیبی از آشفتگی ها می گردد.

در انتهای سال 1396 شهرداری سبزوار اقدام به بازگشایی ورودی شمالی محور گل افشانی می نماید تا بنا به درخواستهای متعدد اهالی محور مذکور را جهت تسهیل رفت و آمد شهروندان آماده نماید. در اینجا بار دیگر اختلافات اهالی بروز پیدا می کند ناگفته نماند اختلاف موجود بین اهالی درباره نحوه اتصال گل افشانی به خیابان بیهق است. حاشیه ها آنقدر پررنگ می شود که عملیات عمرانی در همان ابتدای شمالی محور گل افشانی و در همان آغاز کار متوقف می گردد، و بعد از آن بحث و جدل در مورد کل افشانی به یکی از چالشهای شهرسازی، شورا و شهرداری تبدیل می شود. و بعد از آن مجددا ابعاد استانی به خود می گیرد.

اتصال مستقیم به بیهق یا اتصال غیر مستقیم، پیاده محوری یا سواره محوری، سنگ فرش یا آسفالت، تاکید بر وجود بافت تاریخی یا عدم وجود بافت تاریخی و تلاش بر حفظ تک بناهای تاریخی موجود، وجود بافت محله ای یا عدم انسجام محله ای، وجود کارکرد محله ای یا کارکرد فرامحله ای، عرض ثابت یا عرض متغیر و …، کوی گل افشانی یا خیابان گل افشانی… اینها چالش های فراروی تصمیم گیری در این مساله است.

در شرایط فعلی با تصمیم کمیسیون ماده 5 و موافقت میراث فرهنگی استان، مشکل گل افشانی به صورت موقت با روکش آسفالت در عرض 8 متر بدون امتداد مستقیم به بیهق، برطرف می­ شود. اما این مساله نیازمند راه حل اساسی و اصولی است. باید منتظر تصمیم مدیریت شهری و استانی در این باره ماند….. ادامه دارد….

زهرا بخشی -دی 1397